Van Mondriaan tot Dierenpark: Amersfoort in een notendop
Amersfoort is een stad waar je bijna letterlijk over de geschiedenis struikelt. Je loopt langs middeleeuwse muurhuizen, ziet de Onze Lieve Vrouwetoren boven de daken uitsteken en komt onderweg zomaar een enorme zwerfkei tegen. Achter al die plekken zitten verhalen over handel, kunst, oorlog en vrije tijd.
In dit artikel krijg je een kort en overzichtelijk beeld van de belangrijkste momenten en namen uit de Amersfoortse geschiedenis. Je leest ook waarom die verhalen nog steeds terugkomen in het lokale nieuws, van jubilea tot restauraties.
Een middeleeuwse handelsstad
Amersfoort kreeg in 1259 stadsrechten. De ligging aan de Eem maakte de stad aantrekkelijk voor handel en scheepvaart, en al snel groeide de nederzetting uit tot een ommuurde stad. Toen de eerste stadsmuur te klein werd, bouwden de inwoners hun huizen er tegenaan. Zo ontstonden de muurhuizen, die je vandaag nog kunt zien als je de oude stadsrand volgt.
Rond 1400 kwam er een tweede, grotere omwalling met poorten. De bekendste is de Koppelpoort, een combinatie van land- en waterpoort die de toegang over de Eem bewaakte. Het is een van de meest gefotografeerde plekken van de stad en het decor van evenementen en stadswandelingen.
De toren in het midden van Nederland
De Onze Lieve Vrouwetoren werd in de vijftiende eeuw voltooid. De kerk die erbij hoorde, ging in 1787 verloren door een explosie, maar de toren bleef staan. Later kreeg hij een bijzondere rol: hij werd het nulpunt van de Rijksdriehoeksmeting, het systeem waarmee landmeters in Nederland posities vastleggen.
Daardoor wordt Amersfoort vaak het geografische hart van het land genoemd. Wanneer er werkzaamheden aan de toren zijn of er een jubileum gevierd wordt, haalt dat ook landelijk de krant.
Bekende namen uit Amersfoort
Amersfoort heeft een aantal inwoners voortgebracht die ver buiten de stad bekend werden. Hun namen kom je terug tegen in straatnamen, musea en culturele programma’s.
- Johan van Oldenbarnevelt (1547), staatsman en een van de grondleggers van de Republiek.
- Piet Mondriaan (1872), schilder en pionier van de abstracte kunst, geboren aan de Kortegracht.
- Het Mondriaanhuis op zijn geboorteplek houdt zijn werk en ideeën levend.
- Mondriaans kenmerkende lijnen en kleurvlakken duiken in de stad nog regelmatig op in kunstprojecten en vormgeving.
De Kei en de keientrekkers
Een van de vreemdste verhalen gaat over de Amersfoortse Kei. In 1661 werd een zwerfkei van vele duizenden kilo’s door honderden inwoners de stad in getrokken, naar verluidt in ruil voor bier en krentenbrood. Omdat de rest van het land daar flink om lachte, kregen de Amersfoorters de bijnaam keientrekkers.
Uit schaamte werd de kei later begraven, maar begin twintigste eeuw kwam hij weer boven de grond. Inmiddels is de bijnaam juist iets om trots op te zijn. Wie wil weten hoe zulke lokale tradities en verhalen in de actualiteit terugkomen, vindt via amersfoortnieuwsvandaag.nl berichten over wat er nu in de stad speelt.
Oorlog en herinnering
De Tweede Wereldoorlog liet ook in Amersfoort diepe sporen na. Aan de rand van de stad lag Kamp Amersfoort, een doorgangs- en strafkamp van de bezetter. Duizenden mensen werden er gevangen gehouden of vandaar verder weggevoerd.
Tegenwoordig is het terrein een nationaal monument met een herinneringscentrum. Rond 4 mei en bij bijzondere herdenkingen staat het kamp vaak in het nieuws, net als bij onderwijsprojecten waarin jongeren over deze periode leren.
Van spoorknooppunt tot Dierenpark
In de negentiende eeuw kreeg Amersfoort een spoorverbinding en groeide de stad uit tot een belangrijk knooppunt in het midden van het land. Er kwamen kazernes, fabrieken en nieuwe wijken bij. Na de oorlog volgde nog een flinke groeispurt, waardoor Amersfoort nu een van de grotere steden van de provincie Utrecht is.
In 1948 opende Dierenpark Amersfoort zijn deuren. Wat begon als een bescheiden park, is uitgegroeid tot een publiekstrekker voor gezinnen uit het hele land. Nieuwe dierenverblijven, geboortes en uitbreidingsplannen zorgen er geregeld voor dat het park in de lokale berichtgeving verschijnt.